Kloosterlingen zonderlingen?

Er zijn bijna geen kloosters meer. Er zijn nog maar weinig kloosterlingen, die jonger zijn dan 65 jaar. Weten we wel waarom dat zo is? Volgens mij niet. Er zijn genoeg oppervlakkige antwoorden: secularisatie, individualisering, ontkerkelijking, sexuele revolutie, en ga zo maar door. Toch blijven dieper liggende vragen  onbeantwoord. Is de mens in vijftig jaar tijd in zijn dromen en idealen veranderd? Voorzag het klooster in een wezenlijke behoefte en is die behoefte er nu niet meer? Of wordt er op een andere wijze in voor­zien? Waren zij gelukkig? Zijn wij ongelukkig zonder grote aantallen kloosterlingen? Zou in onze tijd voor een aantal mensen een klooster een betere bestemming zijn, dan hun huidige bestemming?

Men sprak vroeger van de “roeping” voor het kloosterleven. Er zou dus sprake zijn van een bepaalde keuze. Maar was dat ook zo? Er valt in het leven niet zo veel te kiezen. Dat is nu zo, en dat was vroeger zeker ook zo, sterker nog: er was nóg minder te kiezen. De zoon van de bakker werd bakker, en als hij niet kon bakken, dan ging hij het klooster in. Dit is anekdotisch gesteld, maar in de kern kwam het daar in een aantal gevallen op neer. Ook bij het geluksgevoel van kloosterlingen kan men kanttekeningen plaatsen. Er was in kloosters net zoveel chagrijn als op de boerderij of in het herenhuis van de notaris. Er waren veel ongelukkigen in het klooster, zoals die er waren en zijn in alle hoeken van de samenleving. Er waren heiligen en dwazen, er waren mannen en vrouwen die in grote innerlijke vrede hun leven in het klooster doorbrachten en er waren natuurlijk ook de zieken van geest, mensen die aan zichzelf absurde eisen stelden om “vorm te geven aan hun verbonden­heid met de Gekruisigde”.

Lize Stilma (“Vrijwillig levenslang”, 1967) beschrijft het leven van de Trapistinnen, die zusters die nooit spraken – inmiddels is de zwijgplicht afgeschaft. Zij lazen kranten en tijdschriften en leefden mee met wat er in de wereld gebeurde. Maar zij spraken niet. Zij beschouwden het zwijgen als het ware als de bodem van het leven, waarin de tijd tot rijpheid komt. Wij kunnen ons nu in termen van nut en maatschappelijk belang niets voorstellen bij de zin die deze zusters daaraan toekenden. De zusters daarentegen hadden daar geen enkele moeite mee. Zij voelden zich ertoe geroepen. Zij hadden een stem gehoord en een belofte gedaan.

Natuurlijk was vroeger de overgang van het burgerieven naar het kloosterleven minder groot dan tegenwoordig. Veel mannen en vrouwen die intraden, verwis­selden de ene kleine wereld voor de andere. De wereld van de afgelegen boerderij of het zeer besloten gezin voor de wereld van een afgelegen klooster. In onze tijd is de overgang naar het besloten leven van een klooster een onmetelijk grote geworden. De wereld van het burgerieven is erg groot geworden: ruim, afwisselend en vol prikkels. Jonge mensen van 16 of 18 jaar kunnen zich absoluut niet voorstellen dat 50 jaar geleden vele van hun leeftijds­genoten kozen voor het klooster. Maar, velen van hen kunnen zich ook helemaal niet voorstellen dat er mensen zijn die geen TV hebben.

Als je woont in Eindhoven, werkt bij Dynabite, boodschappen doet bij de Lidl en driemaal per jaar op vakantie gaat, dan is je wereld groot. Maar hoe zit het met je innerlijke wereld? Is die zoveel groter geworden? Ik betwijfel het. De innerlij­ke wereld van een kloosterzuster kan veel groter zijn dan van de CEO van KPN, of van een puissant rijke BN-er.

Waar gaat het eigenlijk om in ons leven? In het niet zo dat wij proberen om ons zelf te verwerkelijken en ons zelf te ontplooien? Natuurlijk, maar daarbij maken wij gemakkelijk een vergissing. Immers wij ontplooien ons zelf niet door de materiële omgeving die wij om ons heen scheppen. Nee andersom: de materiële wereld die wij inrichten, moet onze ontplooiing mogelijk maken. Dat is een klein maar essentieel verschil. De wereld die wij hebben gemaakt –  op zondag in je Cabrio naar de Golfclub – moet dienen voor onze eigen ontplooiing: de zoektocht naar onze eigen identiteit. In veel, heel veel gevallen is onze omgeving niet meer een middel maar een doel: het object van onze ontplooiing. Daarom kunnen velen alleen maar met afschuw denken aan een leven binnen de kloostermuren: een materiële omgeving die zo arm is, en zo kaal, hoe kan een mens daar tot ontplooiing komen….?

Wij hoeven geen gelofte van armoede af te leggen of het celibaat aan te nemen of een leven lang te zwijgen. Maar we moeten ook niet onze omgeving verwarren met onze innerlijke wereld, onze identiteit. Onze materiële rijkdom, ons vertier, onze leefruimte, is niet het zelfde als onze innerlijke rijkdom. Integendeel. Het is vaak een alibi voor het streven naar innerlijke rijkdom, naar innerlijke groei. Zo zouden wij veel kunnen leren van de mens, waarvan er niet veel meer zijn: de kloosterling.

Waren zij zo zonderling, die kloosterlingen? Onze cultuur is sterk veranderd. Veel primitieve angsten hebben we overwon­nen, veel knellende gedragspatronen zijn verdwenen, veel onderdrukkende gezagstructuren bestaan niet meer. We zijn vooruit gegaan. Maar de nieuwe mens moet niet al zijn oude wortels doorsnijden, voordat hij nieuwe heeft gevormd.
Kloosterlingen associëren wij met voorbije tijden.

Niet alles daarvan mag voorbij zijn.

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

2 reacties op Kloosterlingen zonderlingen?

  1. Geert zegt:

    Door je verhaal even op vakantie in mijn innerlijke wereld. Dank daarvoor.

  2. Fae zegt:

    “Zo zouden wij veel kunnen leren van de mens, waarvan er niet veel meer zijn: de kloosterling.”

    Niet alles daarvan is voorbij. Mensen waar wij veel van kunnen leren zijn er in overvloed.
    De ‘kloosterlingen’ bevinden zich nu buiten het klooster, en zijn niet meer als zodanig herkenbaar.
    De moderne mens is alleen niet lang genoeg stil om ze nog te kunnen herkennen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s