Annemiek aan het strand

Arie is een groots leraar. Rond 1980 is hij docent aan de lerarenopleiding in Amsterdam. Ik ben 30, hij is 45. Ik ben zijn ‘leidinggevende’, maar ik vind hem veel groter dan ik ben. Hij is bioloog en zijn levensloop is een biografie waard. Als docent heeft hij een duidelijk ideaal. Hij wil studenten hoger laten reiken dan ze uit zichzelf zouden doen. Hij wil dat jong volwassenen het beste uit zichzelf halen. Zijn methode is gebaseerd op het mirakel van zijn eigen levensloop. Een zoon van een instrumentenmaker, die al heel jong zijn moeder verloor, en die voorbestemd was om handwerksman te worden, maar die op zijn veertigste in zijn vrije tijd een proefschrift schrijft en de doctorstitel verwerft. Cum laude.
Zijn werkwijze is er een van niet aflatend enthousiasme en tomeloze energie. Er is geen student die daar niet gevoelig voor is. Zou je denken…

Arie maakte van de lerarenopleiding een avontuur, een aaneenschakeling van enerverende activiteiten. Vanaf de eerste dag. Het opleidingsgebouw stond aan de Prinsengracht. Arie wilde kippen op de binnenplaats. Die kwamen er. En een haan. Maar dat duurde niet lang, want Amsterdammers zijn gewend aan veel klere-herrie, maar het kraaien van een haan in de vroege ochtend was te veel. Arie sleepte de natuur het gebouw in. Bakken vol slootwater. Graspollen, modder, berkenbast, vlinders, te veel om op te noemen. Allerhande materiaal waarin jonge studenten van alles zouden kunnen ontdekken.
Maar er was weerstand. Dat ergerde mij. Strontverwende kinderen die geen zin hadden in vuile handen en enge beestjes. Maar ja, het is 1980 en we leven onder de terreur van Rogers en die andere mafkezen uit de humanistische psychologie: het individu is heilig en zelfontplooiing moet het doel zijn van de opleiding. We moesten alles goed vinden op het gebied van weigerachtigheid en we moesten dat zien als een ontwikkelingsstadium. Geen dwang, geen plichten.

Als ik aan die tijd denk, moet ik denken aan Annemiek, uit Haarlem en dochter van een Tv-persoonlijkheid. Een mooi meisje met een hoop kapsones. Een nuffig tutje dat vooral bezig was met zichzelf, voortdurend op zoek naar het middelpunt van aandacht. Ze was niet van plan bioloog te worden, ofzo. Ze wilde vooral gezien worden en in Amsterdam zijn. En alles wat naar grond rook, wat leefde en wat aangeraakt diende te worden, was voor haar “getver!”. Arie heeft mij regelmatig terecht gewezen als ik over haar begon. Hij vond het onze opdracht studenten als Annemiek over de streep te trekken. Hij vond dat ik te weinig begrip had voor de achtergrond van zo’n “dame”. Ik vond hem naïef. Achteraf gezien, was niet hij, maar ik de naïeveling.

Zo herinner ik me een excursie naar de Oosterschelde. Het is herfst. Een haventje van Rijkswaterstaat. Aan de onderkant van de aanlegsteigers zitten Zakpijpen, een soort van de Manteldieren. Merkwaardige levensvormen. Maar je kunt ze alleen maar zien als je in het water springt, en onder de steiger en onder water rond kijkt. Uiteraard springt Arie als eerste in het koude water, gevolgd door zijn beste en trouwste leerlingen. Op de steiger staat de groep die niet van plan is om uit de kleren te gaan voor een onduidelijk avontuur. Watertrappelend spreekt Arie ze toe en het helpt. Zijn enthousiasme is zo vurig dat het water er warmer van lijkt te worden. Steeds meer studenten nemen een duik op zoek naar een prachtig levensverschijnsel. De groep aarzelaars wordt steeds kleiner. Wat een docent! Nu Annemiek nog, denk ik. Het gaat niet gebeuren. Ze heeft 33 redenen om op de steiger te blijven zitten. In de bus op weg naar Amsterdam zit Arie naast haar. Hij praat en hij praat. En Annemiek luistert, met meer welwillendheid dan ik had verwacht. Ze hebben ook veel lol. Arie kan zo onbedaarlijk schaterlachen.

De winter komt en gaat. Er breekt een prachtig voorjaar aan. We zijn op Terschelling. Het ultieme domein voor natuurliefhebbers. Het ideale klaslokaal voor Arie. Hij sleept zijn leerlingen dag in dag uit naar elke hoek van het eiland. Alles moeten ze zien, ruiken, aanraken, omwoelen en in kleine plastic bakjes verzamelen. En natuurlijk zijn er weer de achterblijvers, de luilakken, de ongeïnteresseerden. Het deert Arie niet. Hij neemt ze allemaal op sleeptouw. Ook Annemiek. Ze wil niks, ze heeft nergens zin in, ze vindt het te koud en bij een kort tochtje over het drooggevallen wad blijft ze in de duinen zitten. Ze heeft pech dat de zon niet schijnt, anders zou ze het wel weten: een dagje aan het strand.
Arie praat tussendoor veel met haar. Tijdens een pauze achter de warme chocolademelk zie ik Arie heftig gesticuleren. Hij geeft het niet op. Annemiek reageert niet afwijzend. Ik begin haar zachter en aardiger te vinden. Maar ik vind het toch moeilijk mijn beeld van haar bij te stellen.

De avonden na het veldwerk zijn gezellig. Docenten en studenten eten, drinken en discussiëren samen. Er is veel bier. Ik houd het niet lang vol. Ik kan slecht tegen alcohol en korte nachten. Als ik de groep verlaat zie ik Arie nog heftig in gesprek met een groepje studenten, waaronder Annemiek. Arie schatert weer van het lachen. Ik heb de indruk dat hij met Annemiek een soort weddenschap aan het afsluiten is. “Afgesproken”, en strekt zijn hand naar haar toe. Ik laat het tafereel voor wat het is en ga naar bed.

Ik word rond zeven uur wakker. Het bed naast me is leeg. Onvermoeibare Arie is al weer op, na een nacht die niet heel lang geduurd kan hebben. Uit plichtsbesef schiet ik snel in mijn kleren en ga hem zoeken. Ik veronderstel dat hij bezig is met het ontbijt. Maar ik kan hem nergens vinden. Ik ga naar buiten en loop het strand op. Het is laag water. Op honderd meter zie ik ‘m staan. Hij is niet alleen. Twee figuren voorover gebogen staan te scheppen in het wad. Hij kan het weer niet laten. Ik loop naar ze toe. Dichterbij gekomen zie ik dat de ander Annemiek is..

Annemiek op het strand! Annemiek met een schep! Annemiek graait tussen het slib naar weet-ik-wat voor beestjes. Hoe is het mogelijk! Arie heeft het voor elkaar gekregen. In alle vroegte na een avond en nacht met veel bier staat hij daar beestjes te vangen met Annemiek. Het is een mooi beeld. Arie en zijn ‘aangenomen dochter’.

Ik loop niet verder. Ze zijn zich helemaal niet bewust van mijn aanwezigheid. Ik draai me om en besluit Arie uit te roepen tot de grootste docent in mijn leven.

Arie leeft niet meer. Enkele jaren geleden is hij gestorven. Hij was 73. Ik was bij het afscheid in Amsterdam. Annemiek was er ook, dertig jaar ouder. We bleken beide afscheid te nemen van een groots docent. ‘Annemiek aan het strand’ riep bij haar geen bijzondere herinnering op. Haar ontwikkeling als jong volwassene was een continuüm zonder dramatische momenten. En zo hoort het ook te zijn.

Na het afscheid schreef ik de vrouw van Arie een brief:
De acht Amsterdamse jaren waren, achteraf gezien, voor mij een bizar avontuur. Arie was mijn belangrijkste bondgenoot, een soort grote broer. Soms lastig en irritant, maar altijd betrouwbaar! Wij bewonderden elkaar, maar waren geen mensen die daar over praatten. Onze relatie was niet erg persoonlijk, maar heel sterk. Tot op de dag van vandaag beschouw ik Arie als iemand die mijn leven positief heeft beïnvloed, van wie ik een paar sterke idealen heb overgenomen.
Ik ging weg uit Amsterdam. Arie snapte dat. De grote afstand, het verschil in levensfase, en het feit dat wij beiden moeilijk contact durfden leggen, heeft er voor gezorgd dat we elkaar, sinds Amsterdam, nauwelijks hebben gesproken. Bij het afscheid van Arie vervult mij dat met een gevoel van spijt. Maar wat overheerst is dankbaarheid dat ik zo’n bijzonder mens en zo’n sterke idealist heb mogen kennen.

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Een reactie op Annemiek aan het strand

  1. Geert zegt:

    Meer nog dan de aanhouder die wint, is het de betrokkenheid die het verschil maakt. Jouw verhaal roept die betrokkenheid ook op, in meerdere opzichten. Allereerst vanwege de boodschap zoals die bij mij binnenkomt, maar ook omdat ik merk dat ik geboeid bij je verhaal betrokken blijf. Dat doe je opnieuw dus heel goed. Compliment! Nu al benieuwd naar nr. 19.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s